Wie kent nog de schijf van 5?
De 5 richtlijnen voor een gezond en uitgebalanceerde leefstijl waar het dan vooral ging om voeding. In de loop van de jaren heeft deze schijf wel enige veranderingen doorgaan. Zo hebben groente, fruit, zaden en alternatieven voor melkproducten en vlees een grotere plek ingenomen.
Zo hebben we ook een Spirituele Schijf van Vijf. Vijf kwaliteiten die we als zeer behulpzaam ervaren bij meditatie. Deze kwaliteiten worden meer ontwikkelt tijdens de meditatie en helpen ons ook óm te mediteren. En niet één van deze aspecten kun je eruit laten. Ze steunen elkaar, geven balans en evenwicht. Zoals ze ook ons balans en evenwicht geven.
Wat zijn dan die kwaliteiten waar ik het over heb, in de schijf van 5?
- Inzet
- Aandacht
- Concentratie
- Wijsheid
- Vertrouwen
Ze staan nu in deze volgorde maar zie ze staan in een cirkel. Ze verbinden elkaar, en er is geen volgorde van 1 naar 5.
Inzet
Toch begin ik nu met Inzet, zonder inzet gebeurd er immers niets. En dat geldt niet alleen voor het spirituele pad. Denk bijvoorbeeld aan iets wat je ooit begonnen bent: een sport, muziek, tekenen, maar ook leren lezen. Niets van dat alles komt vanzelf, ook daar heb je de schijf van 5 nodig. En dus inzet. Als musicus wist ik dat dat echt nodig was.
Inzet kun je zien als energie. In het Boeddhisme wordt het zelfs vergeleken met heroïsche energie, moedig, stevig, standvastig. Denk maar eens aan de Samurai, een spirituele krijger.
En zeker, de beoefening vraagt óók om zachte ogen, om een milde houding, maar soms heb je die kracht ook nodig.
Inzet kan een hele fysieke gewaarwording zijn. Dat stevige zitten, die krachtige achterkant en tegelijkertijd die zachte, open voorkant. Ook in de wereld van alledag hebben we beiden nodig. Kracht en mildheid. Dus inzet vraagt om enerzijds soepelheid, zachtheid, openheid en anderzijds kracht, mogen begrenzen en compassievol nee kunnen zeggen.
De bereidheid om midden in de storm van ervaringen niet weg te lopen maar moedig te blijven zitten en aan te kijken, te ervaren. Ook hier de vergelijking met muziek. Het gepiep en gekraak in het begin, de pijnlijke vingers……je werd er soms moedeloos van. En toch, dan hielp Inzet: de moed en de kracht om weer door te gaan en niet weg te lopen.
Inzet vraag ook per moment om je af te stemmen. Als je hard bent voor jezelf, dan is de zachte voorkant nodig. Je de ruimte geven om te ‘vermilderen’. En ben je ( te) vriendelijk voor jezelf…..dan kan de krachtige achterkant je helpen. Dan kan die stevigheid goed van pas komen.
Inzet is vriendelijk maar ook beslist, het gaat over de bereidheid. Als er gepaste inzet is, vanuit het midden, niet teveel en niet te weinig, dat zorgt dat voor opmerkzaamheid.
Aandacht – Mindfulness, in het Pali ook wel Sati genoemd ( in het 8-voudge pad is Mindfulness een van de 8 stappen naar heelheid).
Erkennend gewaarzijn, wakker aanwezig zijn bij een ervaring die zich aandient. Dat zijn omschrijvingen van aandacht, een moment van bewustwording. Maar aandacht komt niet zomaar, we hebben er iets voor nodig. Iets wat de aandacht als het ware ‘aanzet ‘. En dat is Inzet. Zonder inzet is er geen aandacht.
De aandacht kun je ook vergelijken met een zaklamp die je aanzet en ergens op laat schijnen. Je schijnt op een onderwerp wat dan belicht wordt, waardoor je het kunt zien. Deze lichtbundel noemen we Aandacht.
Concentratie
In het Pali wordt concentratie Samadhi genoemd. Concentratie is het niet afgeleid zijn – het verenigen of bundelen van de aandacht. Je zou kunnen zeggen: als de aandacht en het object van aandacht samenkomen, ontstaat er een moment van concentratie.
Bijvoorbeeld: je laat de aandacht richten op de buik en voor een moment ontstaat er al een bundeling, een samenvallen en door dit steeds te oefenen ( zie het als een vorm van fitness), wordt de concentratie steeds sterker.
Wat is het nut van een ontwikkelde concentratie?
Ik kan dit het beste uitleggen door middel van een voorbeeld:
Stel….ik zit in een donkere kamer en ik heb een zaklamp bij me. Stel je nu eens voor dat ik die zaklamp heel snel laat schijnen door het steeds heen en weer te bewegen. Ik zie dan steeds maar een kort moment, een flits, van een onderwerp. Ik kan door de snelheid van de lichtbundel niet goed waarnemen wat er in de ruimte te zien is. De aandacht is te kort om goed waar te nemen. Maar als ik de lichtbundel rustig beweeg en steeds even bij het onderwerp blijf, kan ik veel beter onderscheiden. Ik zie dan b.v. een stoel, een tafel, dingen op de tafel, een lamp, een schilderij ect. Als ik de zaklamp rustig beweeg zie ik veel meer.
Concentratie geeft een natuurlijke ontspanning ( denk maar aan het licht wat snel of langzaam beweegt, bij het een is er onrust, bij het ander rust).
De kwaliteiten van de schijf van vijf werken samen. Zie hieronder:
- Inzet – is het oppakken van de zaklamp
- Mindfulness – is het licht van Aandacht
- Concentratie – is de lichtbundel ( aandacht) langer laten rusten
- Wijsheid – zien en leren kennen van de ervaring
- Vertrouwen – van binnenuit een weten
De schijf van vijf is een cirkel waarbij alle kwaliteiten elkaar helpen en ondersteunen, verstevigen en verder ontwikkelen.
We hebben twee kwaliteiten nog niet genoemd en dat zijn Wijsheid en Vertrouwen.
Wijsheid
Wijsheid klinkt nu misschien héél groots, alsof je alle vragen van het leven in één keer doorziet. Maar wijsheid begint, in de kiem, als een besef. Denk hierbij tijdens het mediteren aan het besef: er is denken. We worden ons bewust van denken, we zien de inhoud van de gedachte zonder er helemaal in mee te gaan en in vast te zitten. We zien om een gegeven moment het komende en gaande van het denken. Dat is al een inzicht. Bekend raken met veranderlijkheid of van eindigheid ligt dan al heel dichtbij. Soms merk je tijdens het zitten patronen op in jezelf, er is streven, of emoties als irritatie. Je krijgt meer zicht op de ervaring en raakt meer vertrouwt met jezelf.
En dan als laatste:
Vertrouwen
En misschien zou vertrouwen op de eerste plaats gezet mogen worden. Immers…..alles begint met vertrouwen. Eerst een vertrouwen van buitenaf, dit wordt ook wel ‘geleend vertrouwen’ genoemd. Op de een of andere wijze ben je in contact gekomen met iemand of iets, wat jou ertoe heeft aangezet Mindfulness te gaan doen. Misschien heb je een boek gelezen, een film gezien, of iemand gesproken die er heel enthousiast over was. Dit ook willen ervaren is hierdoor geprikkeld. Dit werkt niet alleen zo op het spirituele vlak, wellicht ken je ook ervaringen van vertrouwen op andere vlakken, waardoor je geïnspireerd werd.
Je krijgt door te zien, te horen, te lezen, te delen een vertrouwen van buitenaf mee.
Gaandeweg kan er dan vertrouwen gaan komen van binnenuit. Door inspanning te verrichten komt er meer aandacht, die aandacht wordt sterker waardoor concentratie groeit, met concentratie komt rust en ontspanning mee, waardoor wijsheid zich kan aandienen en dit alles verstevigd het vertrouwen in dit proces van bewustwording. Dat motiveert dan weer enorm om verder te gaan.
Zo bezien kun je je misschien wel voorstellen waarom een stiltedag of een retraite zo helend is. We trekken ons voor een tijdje terug uit de wereld om in alle rust en stilte naar binnen te keren en het proces van de schijf van vijf diepgaand op ons in te laten werken.
